Arı Filmi’nin eğlenceli kamera arkası notları…

Yapım bütçesi 150 milyon doları bulan animasyon-komedi Bee Movie / Arı Filmi, 14 Aralık 2007’de, üçü Türkçe alt yazılı olmak üzere, Cem Yılmaz, Aysun Topar, Serhat Tutumluer, Yetkin Dikinciler, Galip Erdal gibi sanatçıların seslendirdiği Türkçe dublajlı toplam 134 kopyayla Türkiye sinemalarında gösterime girecek. İşte filmin eğlenceli kamera arkası notları…

İzlerken gözünüzü dört açın…

Ayı Vincent… Over the Hedge / Orman Çetesi’den tanıdığımız ayı Vincent karakteri, Bee Movie’nin hem fragmanında, hem de filmdeki mahkeme sahnesinde göründü.

Süpermarketteki dergiler… Süpermarketteki dergilerden birisinin kapağında filmin sanat koordinatörü Derek McClurg’un resmi vardı.

Ken’in saçı… Filmin yapım ortaklarından Cameron Stevning’in saçı, Ken karakterinin saçında referans olarak kullanıldı.

Bee Movie’deki insan karakterler, arılara asla doğrudan doğruya bakmazlar ve göz göze gelmezler.

Çevre dostu otomobiller… Ekranda görünen otomobillerin tamamı çevre dostudur. Bunlarda benzin kullanılmaz.

Arıların ardındaki gerçek insanlar…

Bee Movie / Arı Filmi’nin yapımı dört yıl boyunca sürdü ve animasyon işlemleri için toplam 1 milyon saat çalışma yapıldı. Prodüksiyon sürecinde tahmini 25 milyon işlemci saati harcandı ki, bu süre ilk Shrek için harcanın sürenin 5 katından fazlaydı.

Filmde o kadar çok arı var ki!.. Animasyon ekiplerinin Bee Movie / Arı Filmi için 1.000.000 tane arı yarattığını söylemek abartı olmaz. Özellikle arıların bir jetin yere inişine yardımcı olduğu sahnede arı kaynıyordu. 750.000 arı uçağı taşırken 350.000 arı da yerde çiçek şeklinde şekil oluşturuyordu. O sahnede beyazperdede 1.100.000’den fazla arı vardı.

Jerry Seinfeld’ı ikna çabaları… Jeffrey Katzenberg’in, seslendirme yapması için Jerry Seinfeld’ı ikna çabaları 12 yıldan fazla sürdü. Ancak Seinfeld bırakın animasyon seslendirmesini, filmlerde oyuncu olarak bile kamera karşısına geçmekle ilgilenmiyordu. Sonra bir gece yönetmen Steven Spielberg’in Seinfeld ile yediği yemek sırasında Seinfeld aklında Bee Movie adlı bir animasyon projesi olduğunu söyledi. Spielberg bu fikri çok beğendi ve yemek sonrasında Katzenberg’i telefonla arayarak Seinfeld’i kaçırmamak için elini çabuk tutmasını söyledi. Sözleşme hemen imzalandı ve Bee Movie’nin dört yıllık yapım yolculuğu başladı.

Filmin çıkış noktası… Jerry Seingeld ömrü boyunca arılara ilgi duymuştu. Şekilleri ve renkleri hoşuna gittiği gibi en çok da bal adı verilen büyüleyici maddeyi yaratabilmeleri olgusunu seviyordu. Eğer ürettikleri çok değerli maddeyi insanların alıp sattığını, yani arıların emeğini sömürdüğünü biliyor olsaydılar ne tepki verirlerdi, en çok da bunu merak ediyordu. Bee Movie / Arı Filmi’nin öykü akışının çıkış noktası da bu oldu.

Kum Havuzu’na hoşgeldiniz… Jerry Seinfeld’in animasyon sürecinin nasıl yürüdüğüyle ilgili hiçbir bilgisi yoktu. Jeffrey Katzenberg ona Animasyon filmleri yapımı hakkında bilinmesi gereken 101 unsur adlı hızlı bir kurs vererek prodüksiyon sırasında ona danışmanlık yaptı. Seinfeld daha sonra bu süreci şu sözlerle tanımladı; size bir kum havuzu veriliyor ve herşeyi istediğiniz gibi şekillendirebileceğiniz söyleniyor. Yalnız bir farkla; her seferinde bir kum tanesi veriliyor ve onu şekillendirmeniz dört yılınızı alıyor!

Jerry, Barry ile Tanışıyor… Senaryo yazarı / yapımcı / aktör Jerry Seinfeld, filmin başrol arısı Barry B. Benson ile birçok ortak özelliği olduğunu düşünüyor. Tıpkı onun gibi herşeyi öğrenmeye açlık duyan, meraklı bir kişiliği olduğunu, dokuzdan beşe çalışma düzeninin asla ilgisini çekmediğini, benzer mizah anlayışına sahip olduğunu söylüyor.

Tenis ayakkabısı… Jerry Seinfeld, daima tenis ayakkabısı giymesiyle tanınıyor. Seslendirmesini yaptığı arı Barry B. Benson’un ayakkabı tercihi de aynı…

Barry karakterinin görüntüsü… İlk tasarım aşamasında Barry karakterinin görüntüsü kazak giymiş bir arı şeklindeydi. Bu haliyle Jerry Seinfeld’a çok benziyordu. Ancak herkes bu tasarımın çok doğru olmadığını hissetti. Bunun üzerine Barry karakteri yuvarlak hatları ve biraz salakça görüntüsüyle tamamen farklı şekle sokuldu. Bu son görünüm onay aldı. Ancak Barry’nin en son şeklinin bulunmasından önce 800-900 tane farklı tasarım yapılması gerekti.

Çiçekçi kızı nasıl elde edersiniz?… Renée Zellweger hayranı olan Seinfeld, filmdeki Vanessa rolü için hemen onu düşünmüştü. Seinfeld - Zellweger ikilisinin daha önceden tanışmadığını dikkate alan Jeffrey Katzenberg, Shark Tale / Köpekbalığı Hikayesi’nin 2004’te New York Central Park’ta yapılan galasında ikisini bir araya getirdi. Projenin Zellweger’e sunumu orada gerçekleşti ve hemen kabul gördü…

Renée Zellweger kayıt stüdyosuna bir yığın soru kağıdıyla gelerek ne kadar hazırlıklı olduğunu gösterdi. Kağıtlarda Jeffrey Katzenberg’e yönelik sorular vardı. Kayıtlar başlamadan önce tüm sorularının yanıtı kendisine verildi.

Adam’ın seslendirilmesi… Barry’nin en iyi arkadaşı Adam’ın seslendirilmesi için Jerry Seinfeld’in ilk tercihi Matthew Broderick’ti. Bunda ikisinin çok yakın arkadaş olmasının önemli payı vardı. Seinfeld bu dostluğun, iki arı arasındaki dostluğu pekiştireceğini; Broderick’in hayli sert ses tonunun Adam rolü için uygun olacağını hissediyordu.

Mooseblood adlı çekirge… Chris Rock ile Jerry Seinfeld, diyalogların büyük bölümünü doğaçlama yarattı. Aslında Chris’in seslendirdiği Mooseblood adlı çekirge karakterin orijinal senaryoda çok az diyaloğu vardı. Ancak stüdyodaki seslendirme başladığında bu rol genişledikçe genişledi ve 50’den fazla diyaloğa oluştu. Dişi çekirgelerle çıkmak isteyen Mooseblood’un onları küçümseyici konuşmalar yaparak ilgi çekmeye çalışması, Rock ile Seinfeld’in ortak fikriydi.

Kraliçe Arı… Bundan iki yıl önce geliştirilen kraliçe arı karakterini Megan Mullally’nin seslendirmesi düşünülmüştü. Ancak öyküdeki değişikliklere paralel olarak kraliçe arı karakteri senaryodan çıkarıldı. Megan’ın ses tonunu beğenen Seinfeld, onun projede kalmasını sağlamak için Honex turist rehberi Trudy rolünü yarattı.

Long Island’deki Fransız bal üreticisi… Jerry Seinfeld prodüksiyonun ilk günlerinde Long Island’deki bir Fransız bal üreticisini ziyaret etti. Bal üreticisi koruyucu elbise giymenin gerekli olduğuna inanmıyordu. Problem olmayacağına dair Jerry’i de ikna etmeyi başardı. Başlangıçta herşey yolunda gidiyordu. Ancak ne olduysa Jerry’e kraliçe arıyı gösterirken oldu. Aniden sinirlenen diğer arılar Jerry’nin peşine takıldılar. Sonunda bir tanesi onu burnundan soktu. Öfkeli arıların ölüme mahkum olduğu, soktuktan sonra öldükleri gerçeği bile Jerry’nin kendisini iyi hissetmesini sağlayamadı!..

Seinfeld’in projeye olan tutkusu… Seinfeld, 135 kayıt gününün tamamında bizzat hazır bulunarak rekor kırdı. Barry karakterinin seslendirmesini, filmdeki diğer karakterleri seslendiren aktörlerle aynı anda stüdyoya girerek yaptı. Animasyon film yapımında seslendirmeler ayrı zamanlarda yapılıp sonradan birleştirildiği için bu ender rastlanan bir durumdu. Filmin senaryo yazarı/yapımcısı/baş seslendirmecisinin her seansta hazır bulunması sayesinde yeni materyalin hemen eklenebilmesi gündeme geldi.

Pollen Jocks grubu… Filmin önemli karakterlerinden Pollen Jocks grubunu Jerry’nin iki yakın arkadaşı olan Tom Papa ve Mario Joyner’in de aralarında bulunduğu stand-up komedyenleri seslendirdi.

Kovancı çocuk Hector… Öyküleme departmanının başkanı Dave Pimentel de seslendirme kadrosunda yer alarak kovancı çocuk Hector karakterine sesini verdi.

Arı alerjisi… Yapımcı Christina Steinberg’in gerçek yaşamında arılara karşı alerjisi vardı.

Ray Liotta’nın kadroya katılması… Ray Liotta, Bee Movie’nin yapımının ilk günlerinde Jerry Seinfeld’ın peşinden epeyce koşmuş, Seinfeld’in ne yaptığını öğrenmeyi başarınca kadroya dahil olmak istemişti. İkisinin yolları aylar sonra yeniden kesişince Liotta isteğini bir kez daha hatırlattı. Aradan birbuçuk yıl daha geçti. Liotta için uygun bir rol ortaya çıkınca Seinfeld hemen onunla iletişim kurdu. Bunun üzerine heyecanlanan aktör, Hollywood’da sözünü mutlaka tutan tek insan Seinfeld’dir şeklinde konuşmaya başladı!..

Kurgu… Seinfeld’in vizyonu, kurgu süreci de dahil olmak üzere yapımın her sürecine mükemmellik katacak şekilde yansıdı. Kurgu editörleriyle direkt iletişim kurarak çalışınca sahneler arasında kusursuz ve kesintisiz geçişler sağlandı.

Hipnotize eden altıgenler… Arıların en değerli ürünü olan balı tüketmekten dolayı suçluluk duyan prodüksiyon ekipleri, çalışmalar sırasında sürekli arıları düşünmekten dolayı her yerde altıgenler görmeye başlayınca hipnotize olduklarını hissettiler.

Arıların dünyasına dair bilgiler… 2005 yılında yerel bal üreticisi Bill Lewis’in arı kovanlarını ziyaret eden prodüksiyon ekipleri, Cornell Üniversitesi’nde nörobiyoloji ve davranış bilimi öğretim görevlisi olan Thomas D. Seeley’den arıların dünyasına dair birçok şey öğrendiler. Bee Movie’nin mizanpaj sanatçısı Jim Bird’ün babası Terrance Bird de İngiltere’de bal üreticiliği yapıyordu. Kaliforniya’ya yaptığı ziyaretlerden birisinde tüm bilgisini prodüksiyon ekipleriyle paylaştı.

Arılar ve insanlar arasındaki iki farklı dünya… Film yapımcıları, iki farklı dünyayı (arılar ve insanlar) yaratmak gibi zorlu bir görevle karşı karşıyaydılar. Her ikisinin de kendine göre zorlukları vardı. Bunların üstesinden gelinmesi için prodüksiyon tasarımcısı Alex McDowell yardımcı oldu. Öncelikle iki dünyayı birbirinden farklılaştıran bir görsel dil geliştirdi. (İnsanların dünyası için dikdörtgenler ve düz çizgiler; arılar için yuvarlak şekiller). Bu durum özellikle insanların otomobillerinin kare şeklinde, arıların otomobillerinin yuvarlak hatlı olmasında belirginleşti. Hatta Barry ile Vanessa’nın mahkeme salonunda kullandığı dolmakalemler gibi küçük detaylarda bile göze çarptı.

Bee Movie’nin mekanları… Bee Movie’nin iki farklı dünyasını (İnsanların New York City’si ve arıların New Hive City’si) inşa eden maket departmanı şunları üretmekten sorumluydu:

Barry’nin yatak odası gibi küçük setlerden, Central Park’taki dev binalara kadar uzanan 49 farklı mekan, New York City’deki 150’den fazla bina, insanlar ve arılar için 103 farklı saç stili, 300’den fazla özgün bitki, çiçek ve ağaç, arı kovanı kentinin tasarımı yapılırken ana esin kaynakları, TWA Uçak Terminali ve JFK Havaalanının yüksek teknolojiye dayalı organik yapısı oldu…

Bal ve bal mumu… Arı kovanı kentindeki herşey, ya balmumundan ya da baldan yapıldı. Başka hiçbir materyal veya element kullanılmadı. Arılar ürettikleri balı seviyorlar, bu nedenle dünyalarının da bunu yansıtmasını istiyorlardı. Kızartmalarını balla yaptılar, bal suyu içtiler, bal yediler, şekerlemelerin üstüne bal koydular, hatta arabalarında yakıt olarak yine bal kullandılar.

Fırtına sahneleri… Filmdeki fırtına sahnelerinin gerçekçi olması için prodüksiyon görevlileri yüzlerce gerçek fırtına fotoğrafına başvurdular. Sanat departmanı yetkilileri de, filmin tasarımında referans olması amacıyla Huntington Bahçelerine ve New York City’e yolculuklar yaparak gerçek arı kovanlarını incelediler.

Montgomery’nin arabası… Geveze avukat Montgomery’nin kullandığı arabanın tasarımını Porsche’den bir tasarımcı yaptı.

Bee Movie’nin taslak ve final mizanpajları…
Mizanpaj departmanı, taslak çizimleri üç boyutlu ortama taşıyan ilk departmandır. Onlar aynı zamanda bir filmin yapımına en önce başlayan ve en son bitiren ilk üç boyutlu departmandır. Diğer departmanların ihtiyacı olan her türlü yardımı sağlarlar. Dahası, animasyon ve ışıklandırma için hazırlanan her sahnenin içeriğinden sorumludurlar.

Bee Movie ekipleri filmin son sahnesini çekerken çok önemli birşey keşfettiler. Binlerce sahne donanımı ve maket tasarlayıp yaratmışlardı ama bir tane bile kalem yapmamışlardı. Bir animasyon filmi için oldukça ironik bir durum…

Animasyon süreci… Bee Movie ile ilgili çalışmaların en yoğun döneminde Glendale ve Redwood City’deki iki farklı merkezde 40 animasyon sanatçısı çalıştı ve animasyon sanatçıları yaklaşık 11.000 feet (3.350 kilometre) uzunluğunda animasyon hazırladılar.

Bee Movie’nin ilk prodüksiyon sahnesi 15 Nisan 2006’da animasyon haline getirildi. Son sahnenin animasyon haline getirilmesi ise 18 Ağustos 2007’de gerçekleşti. Özel efekt ekiplerinin kalabalık sahneleri hazırlayabilmesi için gereken 60’tan fazla davranış biçimini de animasyon sanatçıları gerçekleştirdi.

Renee Zellweger… Animasyon sanatçıları ayrıca filme Renee Zellweger’i de büyük bir memnuniyetle getirdiler. Bunu da güzel yıldızın katıldığı ses kayıt seanslarında yüz hatlarının performansını bir ruj kamera aracılığıyla kaydederek yaptılar. Böylece en küçük nüanslara bile ulaşma fırsatını elde ettiler.

El çizimleri… Normal bir animasyon filminde karakterlerden en fazla 5 tanesi el çizimi gerektirir. Bee Movie’de bu oran çok daha yüksek oldu. Bazı sahnelerde 23 tane karakterin elle çizilmesi gereği ortaya çıktı. Bir sahnede ise 46 tane elle çizilmiş karakter vardı.

Balarısı kanatları… Sıradan bir balarısı kanatlarını saniyede 180-225 kere çırpabilir. Bu kadar hızlı hareketin animasyonunun yapılması hayli zor olacaktı. Bu nedenle Bee Movie’deki arılar, havalandıktan itibaren saniyede 6-7 defa kanat çırptılar. Sonra bilgisayar ortamındaki hareketleri bulanık hale getirerek süper hızlı kanat çırpma hareketinin illüzyonunu sağlayan bir işlemci harekete geçirildi. Bu efektin yapılması aylarca sürdüğü için filmin çeşitli yerlerinde tekrarlandı.

Arılar hakkında genel bilgiler…

Yarım kilo bal üretmek için bir arı kolonisinin 55.000 mil uçuş yapması ve 2 milyon çiçeği ziyaret etmesi gerekir.

Ortalama bir arının ömrü altı haftadan ibarettir. Bu süre boyunca ürettiği bal toplamı bir çay kaşığının 12’de birini geçmez. Bu yüzden prodüksiyon ekipleri ne zaman kutulanmış bal görseler bir hayli suçluluk duygusu hissettiler.

Arılar saniyede 200 kere hızla kanat çırparlar. Biz bu sesi vızıltı şeklinde duyarız.

Dünya üzerinde yaklaşık 20.000 çeşit arı türü vardır. Bunların 4.000 çeşidi Kuzey Amerika kıtasındadır.

Bir uçağı kaldırabilmek için 2 milyar arı gerekir.

Nasıl ki aşk bütün yaraları iyileştirirse bal da iyileştirici etki yapar. Bakterileri öldürür ve açık yaralarda iyileştirici etki yapar.

Antik Mısır mezarlarından birisinde bir kavanoz bal bulunmuştu. Binlerce yıl sonra açıldığında bugün bile süpermarket raflarında satılabilecek ve yenilebilecek kadar sağlıklı ve leziz durumda olduğu görüldü.

Gerçek yaşamda sadece dişi arılar nektar ve polen biriktirebilir. Bee Movie’nin öyküsüne hizmet etmesi için film yapımcıları erkek arıların da nektar ve polen biriktirebilmesine karar verdiler. Böyle yapılmasında kadınlara hakaret niyeti gibi bir durum sözkonusu değildi.

Siz erkek arıların hava atmasına bakmayın. Onlarda iğne falan yoktur. Sadece dişi arıların iğneleri vardır ama sadece kovanları veya yavruları tehdit altında olduğunda kullanırlar. Erkek arılar da vızıldar ama iğneleri yoktur.

Arılar mesajlarını kokuyla, titreşimle, hatta dans ederek gönderirler. Yiyecek kaynağının hangi yönde ve hangi mesafede olduğunu anlatmak için dansa benzeyen ayak hareketleri yaparlar.

Eğer arılar bir gün dünya üzerinden çekilirse insanoğlu dört yıldan daha fazla yaşayamaz. Bu aralar sıkça dillendirilen bu sözü Albert Einstein’ın söylediği iddia edilir. Ancak o böyle bir söz söylemedi. Einstein’a ithaf edilen bu sözün ortaya çıkışı, ünlü bilimadamının 1955 yılındaki ölümünden 40 yıl sonrasına rastlar.

Arıların bilimsel evrimine göre ağırlık, boyut, kanat boyu vs. aslında onların uçamaması gerekir. Bilim adamlarının bu durumu arılara söyleyememesi iyi birşey olmalı!

Sürücüler, korkmayın! Barry B. Benson filmde bir aracın air-condition sistemine giriyor ama, aslında arılar böyle birşeyi yapamaz. Çünkü air-condition sistemi dışarıya kapalı bir sistemdir. İçine sadece filtre aracılığıyla hava girebilir. Ancak böyle olması becerikli bir arının otomobil penceresinden içeri girmenin yolunu bulamayacağı anlamına da gelmez…

Bee Movie’nin star arılarının ikişer tane gözü vardır. Ancak gerçek arılarda aslında beş tane göz bulunur. Bunlardan iki tanesi büyük ve yuvarlak göz, diğer üç tanesi ise Ocelli adı verilen küçük gözlerdir. Filmdeki bütün arılarda iki kol ve iki bacak vardır ama gerçek arılarda tüm böceklerdeki gibi bu sayı altıdır. Film yapımcıları bu kararı verirken onların insana benzemesini istedikleri için ikişer kol ve ikişer bacak yaptılar. Böylece izleyicinin herhangi bir iticilik duygusu hissetmeden onlarla yakınlık kurmasını hedeflediler.

Arılar renkleri görebilir ama çiçeklerin hangi yönde olduğunu kokusundan anlarlar. Bunu da antenleri aracılığıyla algılarlar.

Bee Movie’deki arı kanunları…

Eğer film için internet ortamında veya benzeri yerlerde yeni bir topluluk oluşturacaksanız, arıların dünyasında olduğu gibi bazı kuralları olmalı değil mi? İşte Bee Movie’deki arıların tabi olduğu kanun ve kurallardan bazıları…

1. İnsanlarla asla konuşmayın!
2. Kovanlardan ayrılmaya sadece Polen Arılarının izni vardır.
3. Sokmadan önce iyi düşünün.
4. Arılar yağmurda uçamaz.
5. Altıgenden başka şekil tanımayın. Buna daire, üçgen ve dörtgen de dahildir.
6. En büyük sarı ve siyah! Başka renk yok!
7. Tüm arılar çizgili kıyafet giyer.
8. Akşam saat 6’dan sonra vızıldamak yasak.
9. Tüm arılar bal üretiminde çalışır.
10. Bal yapmak eğlenceli iştir! Bu yüzden arıların tatil ihtiyacı yoktur.
11. Tüm arıların tek bir işi vardır ve yaşamları boyunca hep aynı işi yaparlar.
12. Arılar camiasında 3.000’den fazla meslek dalı vardır. Kendinize uygun olanını dikkatle seçiniz
13. Her küçük iş çok önemlidir. Birlikte yapılınca daha da büyür.
14. Arılar hayatı boyunca hep çalışırlar. Çalışmaktan başka herhangi bir amaçları yoktur. (Bakınız: 9, 10, 11, 12 ve 13. maddeler).
15. Arılar 27 milyondan yıldan beri tek bir gün bile tatil yapmamışlardır.
16. Hiç kimse arılardan daha sıkı çalışamaz.

Her arı 3.000 çeşit işten birisini seçmek ve altı haftalık ömrü boyunca hep o işte kalmak zorundadır. Bal üretimindeki 3.000 farklı sektörden bazıları şunlardır: Isıtma, Soğutma, Akışkanlık ve Kıvam Kontrolü, Polen Sayımı, Usta Arı, Bal Boşaltıcı, Bal Karıştırıcı (Martin Benson’un görevi),Kıl Ayıklama, Denetim, Şef, Koordinatör, Süpervizör, Anten Parlatıcı, Kene Önleyici, Ezme Danışmanı, Balmumu Üreticisi, Kanat Fırçalayıcı, Kovan Muhafızı, Tuvalet Temizleyici vs…